Hướng đi mới giải quyết bế tắc trong điều trị cai nghiện ma túy

Methadone bản chất là một dạng ma túy nhưng đang là loại thuốc cai nghiện hiệu quả nhất hiện nay. Tuy nhiên, có đến 2/3 bệnh nhân bỏ điều trị. Vướng mắc của vấn đề này nằm ở đâu?

Bà Nguyễn Thị O., 55 tuổi ở phường Mường Thanh, TP. Điện Biên Phủ nghiện ma túy hơn 20 năm. Những năm 1990, bà dùng heroine 2-3 lần mỗi ngày. Chồng bà cũng nghiện, kinh tế gia đình kiệt quệ, làng xóm xa lánh, kỳ thị. "Bần cùng sinh đạo tặc", người phụ nữ này từng trộm cắp, lừa đảo để có tiền mua “chất trắng”. Sau khi ra tù, bà ý thức phải cai nghiện, nhưng rất nhiều lần đều không thể.

Năm 2017, bà O. bắt đầu điều trị cai nghiện bằng thuốc Methadone trong chương trình phân phối thuốc cai nghiện của Bộ Y tế. Mỗi ngày, vợ chồng bà đi hơn 3km lên Trung tâm Y tế Dự phòng Điện Biên để uống thuốc Methadone. Để điều trị dứt cơn nghiện, đòi hỏi bệnh nhân phải rất kiên trì, không được bỏ ngày nào. Quãng đường đi lại xa xôi, sức khỏe yếu khiến nhiều lần bà O. muốn bỏ cuộc, nhưng nghĩ đến quãng thời gian tăm tối nghiện ngập và tương lai u ám nếu không bỏ cái chết trắng, bà O. lại cố gắng, động viên cả chồng tiếp tục điều trị.

Sau 3 tháng đi lại vất vả để uống thuốc, bà O. không “thèm” ma túy nữa. Sức khỏe tốt hơn, hai vợ chồng kiếm được việc làm, kinh tế khá dần. Cuộc sống của họ dần êm ấm trở lại.

Bà O. là một trong số những người nghiện “đổi đời” nhờ tuân thủ điều trị Methadone. Nhưng không phải ai cũng vượt qua được cửa ải nghiện ngập, nhiều bệnh nhân khác không đủ kiên trì và bỏ ngang.

Hướng đi mới giải quyết bế tắc trong điều trị cai nghiện ma túy
Nhân viên y tế Trung tâm Y tế dự phòng Điện Biên tư vấn trước khi cấp thuốc Methadone cho một bệnh nhân nghiện thuốc phiện - Ảnh: Nguyễn Liên

Thách thức lớn khi 2/3 bệnh nhân nghiện ma túy bỏ điều trị

Theo thống kê của Cục Phòng chống HIV/AIDS, Bộ Y tế, Việt Nam triển khai điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng Methadone từ năm 2008. Qua hơn 10 năm triển khai, tỷ lệ bỏ điều trị chiếm trên 50%, tập trung ở các tỉnh miền núi.

“Hiện nay, có khoảng 150.000 người nghiện ma túy trên toàn quốc tiếp cận với chương trình, số đang điều trị là 52.000 người. Như vậy, có khoảng 2/3 bệnh nhân đã bỏ điều trị”, TS. Hoàng Đình Cảnh, Phó Cục trưởng Cục Phòng chống HIV/AIDS thông tin.

Thống kê riêng từ một trong những điểm nóng về ma túy là Điện Biên, theo ông Lường Văn Kiên, Phó giám đốc Sở Y tế tỉnh, chương trình điều trị bằng Methadone được triển khai tại Điện Biên từ năm 2011, tiếp cận với 6.659 người nghiện. Tới nay, 4.323 người đã dừng uống thuốc, tức là khoảng 65% bỏ điều trị.

TS. Cảnh cho hay, đa số bệnh nhân ngừng điều trị do phải tới cơ sở y tế uống thuốc hàng ngày, kể cả ngày nghỉ, ngày lễ Tết. “Nhiều bệnh nhân cai nghiện phải vượt quãng đường rất xa, bỏ công ăn việc làm để tới các cơ sở y tế uống thuốc mỗi ngày, đây là thách thức quá lớn”, TS Cảnh phân tích.

Thí điểm mang thuốc về nhà

Ngày 5/4, Việt Nam chính thức triển khai chương trình cấp phát thuốc Methadone nhiều ngày cho người bệnh điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện, thí điểm tại Điện Biên, Lai Châu, Hải Phòng.

Đây được xem là giải pháp quan trọng, giải quyết tình trạng bỏ điều trị Methadone, đã được Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo thực hiện.

Theo hướng dẫn, bệnh nhân được mang thuốc về nhà tối đa 6 ngày liên tục trong tuần. Hàng tuần, họ chỉ đến cơ sở y tế uống thuốc một lần rồi mang về 6 liều.

TS. Cảnh cho hay, việc mang thuốc về nhà giúp giảm thời gian, chi phí đi lại cho bệnh nhân, tạo điều kiện duy trì điều trị mà vẫn đảm bảo thời gian cho công việc, sinh hoạt của người bệnh.

“Lợi ích rất lớn nếu bệnh nhân tuân thủ điều trị bằng Methadone là tác dụng về phòng chống lây nhiễm HIV bởi người nghiện ngừng việc tiêm chích ma túy. Trong số 52.000 người bệnh còn điều trị, trong 10 năm qua chỉ có 2 đến 3 người nhiễm HIV”, TS. Cảnh chia sẻ,

Bệnh nhân giảm số lần đến cơ sở y tế uống thuốc đồng nghĩa giảm gánh nặng, áp lực cho cán bộ y tế, nhất là các cơ sở điều trị có nhiều người bệnh đến uống cùng lúc.

Hướng đi mới giải quyết bế tắc trong điều trị cai nghiện ma túy - Ảnh minh hoạ 2
Đại diện Cục Phòng chống HIV/AIDS và Sở Y tế tỉnh Điện Biên trao thuốc Methadone nhiều ngày cho những người bệnh đầu tiên tại Điện Biên, sáng 5/4 - Ảnh: Nguyễn Liên

Tuy nhiên, TS Cảnh nhấn mạnh, Methadone bản chất là một dạng ma túy, việc cho người bệnh mang thuốc về có thể dẫn đến rủi ro.

Rủi ro nguy hiểm nhất là có người khác dùng nhầm thuốc. “Một số trường hợp khi đưa thuốc về nhà, người nhà, nhất là trẻ nhỏ tưởng nhầm là sirô rồi uống.Tác dụng phụ của thuốc là dễ gây suy hô hấp, ngừng thở, có thể gây tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời”, TS Cảnh nói.

Cho bệnh nhân mang Methadone về uống, thiếu sự giám sát của cán bộ y tế cũng có thể dẫn đến hệ lụy chia sẻ, mua bán, trao đổi Methadone trái phép. “Nếu buôn bán Methadone, bệnh nhân bị khép tội buôn bán ma túy bất hợp pháp. Quy định hiện tại của Luật Hình sự, chỉ cần bán một liều thuốc được cấp, có thể lĩnh án 6 tháng đến 1 năm tù giam”, TS Cảnh thông tin. 

Nguy cơ lớn khác là bệnh nhân tích trữ và cố tình dùng quá liều hoặc chia nhỏ liều, dễ gây ngộ độc hoặc không đạt được mục đích điều trị. Sử dụng Methadone kết hợp với các thuốc khác, đặc biệt là nhóm thuốc an dịu như Benzodiazepines hoặc rượu và ma túy khác cũng có thể nguy hiểm cho sức khỏe.

Đặc biệt, nếu sử dụng thuốc qua đường tiêm, bệnh nhân dễ gặp nhiễm trùng tại chỗ hoặc đường máu, thậm chí nguy hiểm tới tính mạng.

Giải pháp phòng ngừa rủi ro khi công khai cấp phát “ma túy”

TS Hoàng Đình Cảnh nhấn mạnh, để giảm thiểu các nguy cơ nói trên, Cục Phòng chống HIV/AIDS đưa ra nhiều giải pháp.

Tránh người không nghiện dùng nhầm thuốc, Cục Phòng chống HIV/AIDS yêu cầu người bệnh mang thuốc về phải có đủ điều kiện bắt buộc: có nơi cư trú ổn định; không trong quá trình điều trị các rối loạn tâm thần; có nơi bảo quản thuốc an toàn như hòm, tủ đựng thuốc có khóa.

Người bệnh cũng được hướng dẫn ghi các cảnh báo trên nhãn phụ lọ thuốc. Nhân viên y tế được tập huấn kỹ lưỡng về các biện pháp giám sát và cũng như xử trí khi có người uống nhầm thuốc.

Hạn chế nguy cơ chia sẻ, mua bán, trao đổi Methadone trái phép, ngay từ khi sàng lọc, cán bộ y tế đã tư vấn cho người bệnh về quy định trên. Nếu việc trao đổi thuốc xảy ra, người bệnh sẽ bị hủy vĩnh viễn việc mang thuốc về nhà.

Hướng đi mới giải quyết bế tắc trong điều trị cai nghiện ma túy - Ảnh minh hoạ 3
Nhân viên Cục Phòng chống HIV/AIDS tư vấn cho các bệnh nhân về cách phòng chống rủi ro khi điều trị thuốc Methadone tại nhà - Ảnh: Nguyễn Liên

Để tránh việc tích trữ và cố tình dùng quá liều hoặc không đúng liều, Cục Phòng chống HIV/AIDS hướng dẫn các địa phương quản lý chặt chẽ thông qua giám sát trực tiếp, yêu cầu người bệnh mang vỏ lọ thuốc đã sử dụng và lọ thuốc chưa sử dụng về cơ sở điều trị đối chiếu, kiểm tra.

Với nguy cơ sử dụng Methadone kết hợp với các chất khác hoặc dùng Methadone để tiêm, ông Cảnh cho biết ngoài tư vấn cho người bệnh về nguy cơ khi dùng thuốc sai cách, Chương trình sẽ sàng lọc, lựa chọn người tham gia phải có tiền sử tuân thủ tốt, tăng cường giám sát, thường xuyên giám sát nước tiểu ngẫu nhiên.

TS Hoàng Đình Cảnh chia sẻ, kết quả đánh giá cũng như kinh nghiệm của các nước trên thế giới cho thấy những rủi ro trên thực tế không nhiều, vẫn nằm trong tầm kiểm soát.

“Thứ nhất, bệnh nhân được cấp thuốc mang về đều được lựa chọn kỹ lưỡng với các điều kiện khắt khe. Thứ hai, nếu bán đi, họ không còn thuốc để sử dụng, buộc phải tìm tới ma túy với chi phí đắt đỏ hơn rất nhiều nên sẽ khó xảy ra. Thứ ba, lượng thuốc cấp về không nhiều, chúng ta cũng đã xây dựng hệ thống kiểm tra giám sát chặt chẽ ngay tại cộng đồng”, ông Cảnh nói.

Methadone được xem là thuốc cai nghiện hiệu quả nhất hiện nay. Bản chất của thuốc này là một dạng ma túy được quản lý, lưu hành hợp pháp tại các cơ sở y tế. Thuốc có giá thành rẻ, liều dùng phù hợp, tác dụng thay thế hẳn ma túy và sẽ được đào thải ra khỏi cơ thể sau uống 48 giờ. Công tác quản lý thuốc theo các quy định hiện hành về quản lý thuốc gây nghiện của Chính phủ và Bộ Y tế.

Methadone hiện được cung cấp bởi 3 nguồn:

1. Nguồn viện trợ (bao gồm Chương trình PEPFAR, Dự án Quỹ toàn cầu)

2. Nguồn chương trình mục tiêu

3. Nguồn địa phương

Nguyễn Liên

  • Chủ đề :
  • ma tuý
  • cai nghiện

Bình luận

Những tin mới hơn